Afektywne krajobrazy: dziwaczne i osobliwe
Elżbieta Rybicka
Wydział Polonistyki. Uniwersytet Jagiellońskihttps://orcid.org/0000-0002-7643-5647
Abstrakt
Celem artykułu jest próba opisu relacji pomiędzy krajobrazem, afektywnym doświadczeniem oraz jego artykulacjami w kulturze. Autorka skupia się na krajobrazach dziwacznych i osobliwych oraz wywoływanych przez nie reakcjach emocjonalnych. Ramę metodologiczną stanowią teorie nie-reprezentacjonistyczne (E. Waterton), koncentrujące się na zmysłach, afektach, nastrojach, praktykach ucieleśnionych oraz koncepcje dziwacznego i osobliwego w ujęciu M. Fishera, R. Macfarlene’a, T. Mortona. Podstawowym zagadnieniem są korespondencje pomiędzy tym, co materialne, atmosferyczne i afektywne. Krajobrazy dziwaczne i osobliwe, analizowane na przykładzie literatury i fotografii prowadzą do efektu percepcyjnej i emocjonalnej defamiliaryzacji.
Słowa kluczowe:
krajobraz afektywny, atmosfera, dziwaczne, osobliwe, literatura, fotografiaBibliografia
Anderson Ben (2017), Affective Atmospheres, „Emotion, Space and Society”, no. 2, s. 77–81.
Barthes Roland (1996), Światło obrazu. Uwagi o fotografii, przeł. J. Trznadel, Warszawa: Wydawnictwo KR.
Böhme Gernot (1993), Atmosphere as the Fundamental Concept of a New Aesthetics, „Thesis Eleven”, no. 36, s. 113–126.
Dajnowski Maciej (2020), „Praca widma w epoce mechanicznej reprodukcji”. China Miéville: koncepcje haute weird i abcanny, „Literatura i Kultura Popularna”, nr 26, s. 179–201.
Edensor Tim (2019), Krajobraz i światło: spacer po Stanton Moor, przeł. B. Frydryczak, w: Krajobraz i doświadczenie, red. B. Frydryczak, M. Salwa, Łódź: Officyna, s. 55–80.
Edensor Tim (2023), What Color Is This Place?, „GeoHumanities”, no. 2, s. 427–444.
Filipowicz Kornel (2021), Krajobraz doskonały, w: K. Filipowicz, Formikarium. Czyli w moim świecie mrówek. Opowiadania, oprac. A. Dauksza, Kraków: Znak, s. 156–163.
Gumbrecht Hans Ulrich (2015), Po roku 1945. Latencja jako źródło współczesności, przeł. A. Paszkowska, wstęp A. Krzemiński, Warszawa: Krytyka Polityczna.
Fisher Mark (2023), Dziwaczne i osobliwe, przeł. A. Karalus, T. Adamczewski, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Foley Ronan (2022), Affective landscapes. Capturing emotions in place, w: The Routledge Handbook of Methodologies in Human Geography, ed. S.A. Lovell, S.E. Coen, M.W. Rosenberg, London: Routledge, s. 109–122.
Frydryczak Beata (2020), Zmysły w krajobrazie, Łódź: Officyna.
Ingold Tim (2014), Atmosferyczne krajobrazy, przeł. D. Angutek, w: Krajobrazy. Antologia tekstów, red. B. Frydryczak, D. Angutek, Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, s. 395–410.
Krajewski Marek (2022), Atmosfera afektywna. Poznawcza użyteczność pojęcia, „Teksty Drugie”, nr 3, s. 285–301.
Luckhurst Roger (2017), The weird: a dis/orientation, „Textual Practice”, no. 6, s. 1041–1061.
Lubkowitz Anneke (2020), Haunted Spaces in twenty-first century British nature writing, Berlin: De Gruyter.
Mitchell W.J.T. (2002), Introduction, w: Landscape and Power, red. W.J.T. Mitchell, Chicago: Yhe University of Chicago Press, s. 1–4.
Macfarlane Robert (2014), Poblask albo wędrówki Sebalda, przeł. M. Heydel, „Konteksty”, nr 3–4, s. 193–195.
Macfarlane Robert (2015), The Eeriness of the English Countryside, „Guardian” (10.04.2015). http://www.theguardian.com/books/2015/apr/10/eerinessenglishcountryside-robert-macfarlane [dostęp 12.02.2024].
Macfarlane Robert (2018), Szlaki. Opowieści o wędrówkach, przeł. J. Konieczny, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Macfarlane Robert (2019), Podziemia. Podróż w głąb czasu, przeł. J. Konieczny, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Macfarlane Robert, Ackerman Diane (2019), An Interview with Robert Macfarlane, „Conjunctions”, no. 73, s. 63–77.
Morton Timothy (2023), Mroczna ekologia. Ku logice przyszłego współistnienia, przeł. A. Barcz, Warszawa: Oficyna Związek Otwarty.
Riedel Friedland (2019), Atmosphere, w: Affective Societies: Key Concepts, red. J. Slaby, Ch. von Scheve, New York: Routledge, s. 85–95.
Rybicka Elżbieta (2014), Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Kraków: Universitas.
Sebald W.G. (2009), Pierścienie Saturna. Angielska pielgrzymka, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Steinbeck John (2023), Podróże z Charleyem: w poszukiwaniu Ameryki, przeł. B. Zieliński, Warszawa: Prószyński i S-ka.
Szczerek Ziemowit (2024), Obraz najpolstszy, w: M. Urbanowicz, Dzień dobry, Polsko, Lubliniec: Marcin Urbanowicz [brak numeracji stron].
Turnbull Jonathon (2021), Weird, „Environmental Humanities”, no. 1, s. 275–280.
Turnbull Jonathon, Platt Ben, Searle Adam (2022), For a New Weird Geography, „Progress in Human Geography”, no. 5, s. 1207–1231.
Urbanowicz Marcin (2024), Dzień dobry, Polsko, Lubliniec: Marcin Urbanowicz.
Waterton Emma (2013), Landscape and non-representational theories, w: The Routledge Companion to Landscape Studies, ed. P. Howard, I. Thompson, E. Waterton, London, New York: Routledge, s. 66–75.
Weston Daniel (2016), Contemporary Literary Landscape. The Poetics of Experience, Oxford: Routledge.
Wylie John (2007), Landscape, London: Routledge.
Wylie John (2007), The spectral geographies of W.G. Sebald, „Cultural Geographies”, no. 14, s. 171–188.
Wylie John (2016), A Landscape Cannot Be a Homeland, „Landscape Research”, no. 4, s. 408–416.
Wylie John (2018), Landscape as Not-Belonging: The Palce, Earth-Writing and the Impossibilities of Inhabitation, „Philological Quarterly”, no. 2, s. 177–196.
Wylie John (2025), Landscape, w: Routledge Handbook of Literary Geography, red. A. Neal, D. Cooper, Oxford: Routledge, s. 113–122.
Wydział Polonistyki. Uniwersytet Jagielloński https://orcid.org/0000-0002-7643-5647
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Artykuły opublikowane w czasopiśmie "Białostockie Studia Literaturoznawcze" na platformie należącej do Uniwersytetu w Białymstoku są udostępniane na licencji CC-BY-SA 4.0 (Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0)
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:
1) uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji na tych samych warunkach, 2) wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.
Uniwersytet w Białymstoku zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi w Białymstoku na wykorzystanie dzieła.
