„Tu się miesza prawda, tu się gubi czas…”. O związkach literatury i lasu w najnowszej prozie polskiej
Abstrakt
Przedmiotem artykułu są narracje skupione wokół krajobrazu leśnego w najnowszej literaturze polskiej. Autorka nawiązuje do zaproponowanego przez Magdalenę Roszczynialską pojęcia dendrografii, czyli zapisów, dla których tematem lub wzorem konstrukcyjnym są drzewa i lasy. Artykuł koncentruje się na dwóch nurtach opowieści o lesie: w pierwszym z nich las jest przestrzenią fantazmatyczną i liminalną, miejscem wtajemniczenia bohaterów, zaś w drugim pełni funkcję soczewki skupiającej aktualne problemy związane z kryzysem klimatycznym i uchodźczym. Autorka analizuje utwory J. Słowińskiej, A. Kuchmister, A. Mazurek i J. Fiedorczuk, wskazując także na zainteresowanie przestrzenią lasu w literaturze non-fiction. Artykuł ukazuje, w jaki sposób „ekohistorie” uruchamiają postpamięciowe, ekokrytyczne i ekofeministyczne tryby lektury. Las nie pełni tu jedynie roli tła lub scenerii, lecz staje się aktantem obdarzonym szczególnym rodzajem sprawczości.
Słowa kluczowe:
las, krajobraz, dendrografie, ekokrytyka, ekofeminizm, posthumanizmBibliografia
Barcz Anna, Dąbrowska Magdalena (2014), Animal studies, w: Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, red. M. Rudaś-Grodzka i in., Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, s. 37–40.
Butler Judith (2011), Ramy wojny. Kiedy życie warte jest opłakiwania, przeł. A. Czarnacka, Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Bator Joanna (2020), Sromotniki, w: J. Bator, Ucieczka niedźwiedzicy, Kraków: Wydawnictwo Znak.
Budrewicz Aleksandra (2020), O ludziach i drzewach. „The Overstory” Richarda Powersa, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”, nr 8, s. 314–320.
Czapliński Przemysław, Bednarek Joanna B., Gostyński Dawid [red.] (2019), O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce, Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Dauksza Agnieszka (2023), Formy przetrwania, „Teksty Drugie”, nr 2, s. 7–22.
Domańska Ewa (2017), Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Fiedorczuk Julia (2023), Dom Oriona. Powieść, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Gralewicz-Wolny Iwona (2019), Im dalej w las..., „Paidia i Literatura”, nr 1, s. 161–164.
Hetman Rafał (2022), Las zbliża się powoli. Kto po wojnie mordował w Dębrzynie, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Kamińska Anna (2015), Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Kamińska Anna (2017), Białowieża szeptem. Historie z Puszczy Białowieskiej, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Konczal Agata Agnieszka (2017), Antropologia lasu. Leśnicy a percepcja i kształtowanie wizerunków przyrody w Polsce, Warszawa: Wydawnictwo IBL, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Kuchmister Agnieszka (2013), W korzeniach wierzb, Wrocław: Książnica.
Larenta Anna (2018), Grzybnia jako metafora w twórczości Olgi Tokarczuk, „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, nr 13, s. 201–218.
Ładoń Monika (2020), Drzewo kobiet. Matrylinearność w powieści „Nieczułość” Martyny Bundy, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”, nr 8, s. 201–214.
Łysiak Wojciech [red.] (2000), Las w kulturze polskiej, Poznań: Wydawnictwo „Eco”.
Mazurek Anna (2024), Zwierzęta łowne, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Powers Richard (2021), Listowieść, przeł. M. Kłobukowski, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Robiński Adam (2024), Puszcza domowa. Co kryje Kampinos, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Roszczynialska Magdalena (2020), Dendrofila. Literatura wrażliwa na drzewa (o twórczości Michała Książka), „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, nr 16, s. 7–33.
Roszczynialska Magdalena (2020), Drzewa i lasy – alternatywne przyrody w polskich księgarniach (w drugiej dekadzie XXI wieku), „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”, nr 8, s. 3–26.
Rybicka Elżbieta (2023), Do czego literaturze regionalnej potrzebne jest imaginarium grozy? O gotycyzowaniu Dolnego Śląska, „Wielogłos”, nr 1, s. 61–87.
Sendyka Roma (2013), Pryzma – zrozumieć nie-miejsca pamięci (non-lieux de memoire), „Teksty Drugie”, nr 1–2, s. 323–344.
Sheldrake Merlin (2023), Strzępki życia. O tym, jak grzyby tworzą nasz świat, zmieniają nasz umysł i kształtują naszą przyszłość, przeł. U. Gardner, Kraków: Insignis.
Siewior Kinga (2013), Tożsamość odzyskana? (Re)transkrypcje doświadczenia migracyjnego w powieści neo-post-osiedleńczej, „Teksty Drugie”, nr 3, s. 266–289.
Słowińska Jaga (2021), Czarnolas, Kraków: Korporacja Ha!art.
Świerkosz Monika (2018), Ciała podatne na zranienie. Judith Butler, samozniszczenie i radykalne akty oporu, „Etyka”, nr 57, s. 74–75.
Tsing Anna Loventhaupt (2024), Grzyb u kresu świata. O możliwościach życia na ruinie kapitalizmu, przeł. M. Rogowska-Stangret, J. Ross, J. Grygieńć, Toruń 2024.
Ubertowska Aleksandra (2020), Historie biotyczne. Pomiędzy estetyką i geotraumą, Warszawa: Wydawnictwo IBL.
Wohlleben Peter (2021), Sekretne życie drzew, przeł. E. Kochanowska, Kraków: Wydawnictwo Otwarte.
Woźniak Adam, Skowyt, https://www.dwutygodnik.com/artykul/11247-skowyt.html [dostęp 30.03.2025].
Zaremba Marcin (2012), Wielka trwoga: Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys, Kraków: Wydawnictwo Znak, Warszawa: Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.
Zielińska Aleksandra (2023), Grzybnia. Powieść, Warszawa: Wydawnictwo Agora.
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Artykuły opublikowane w czasopiśmie "Białostockie Studia Literaturoznawcze" na platformie należącej do Uniwersytetu w Białymstoku są udostępniane na licencji CC-BY-SA 4.0 (Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0)
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:
1) uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji na tych samych warunkach, 2) wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.
Uniwersytet w Białymstoku zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi w Białymstoku na wykorzystanie dzieła.
