Estetyka pejzaży Witkacego
Ewa Szkudlarek
Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniuhttps://orcid.org/0000-0001-5741-1984
Abstrakt
Artykuł traktuje o estetyce pejzaży Stanisława Ignacego Witkiewicza, na którą zdaniem autorki miały wpływ: inspiracje innymi twórcami (Leon Wyczółkowski, Jan Stanisławski, Ferdynand Ruszczyc, Julian Fałat, Władysław Ślewiński), twórczość literacka i malarska ojca (Stanisław Witkiewicz), miejsca zamieszkania i czasowego pobytu (Zakopane, Syłgudyszki, Lovran), podróże (Rosja, Australia, Bretania), a także rozwój technologii (fotografia). Zgodnie z typologią badaczy zajmujących się malarstwem Witkacego (Anna Żakiewicz, Wojciech Sztaba) i estetyką krajobrazu (Beata Frydryczak) można wyróżnić pejzaże: malarskie, fotograficzne i literackie w twórczości zakopiańskiego artysty. Analiza i interpretacja wybranych pejzaży wskazuje, iż każdy z tych rodzajów ze względu na realizację stanowi odrębny obraz, ale mogą one wzajemnie dopełniać się w zakresie wybranego tematu. Zdaniem autorki swoista dla twórczości pejzażowej malarskiej, fotograficznej i literackiej Witkacego estetyka meteorologiczna pozwala na uchwycenie przemian i chwil zastygania obserwowanej rzeczywistości. Estetyka migotliwości ukazuje świat w całej gamie nieuchwytnej płynności (leśne jezioro, strumień górski), estetyka mglistości pozwala na prezentację fantasmagorycznych i znikliwych kształtów (welony mgieł, wędrujące chmury), natomiast estetyka zamrożenia pozwala na ukazanie stałości form świata natury.
Słowa kluczowe:
estetyka meteorologiczna, estetyka krajobrazu, pejzaż górski, pejzaż zimowy, cisza kontemplacyjnaBibliografia
Baudelaire Charles (2000), Rozmaitości estetyczne, wstęp i przeł. J. Guze, komentarz i przypisy C. Pichois, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Benjamin Walter (2017), Krótkie cienie, przeł. M. Palka, „Odra”, nr 5, s. 47–50.
Dudzik S., Żuchowski T.J. [red.] (2004), Pejzaż – narodziny gatunku 1400–1600. Materiały sesji naukowej 23–24 X 2003, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Franczak Ewa, Okołowicz Stefan [wyb. i oprac.] (1986), Przeciw nicości. Fotografie Stanisława Witkiewicza, oprac. graf. L. Przybylski, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Frydryczak Beata (2006), „Złapać przemijającą chwilę zachwytu nad światem”. Pejzaże Witkacego, w: Powroty do Witkacego. Materiały sesji naukowej poświęconej Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi, Słupsk 7–8 maja 2004, red. J. Tarnowski, Słupsk:
Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, s. 9–25.
Frydryczak Beata (2013), Krajobraz. Od estetyki the picturesque do doświadczenia topograficznego, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Guze Joanna (1973), Impresjoniści, Warszawa: Wiedza Powszechna.
Leśmian Bolesław (1974), W chmur odbiciu, w: B. Leśmian, Poezje wybrane, oprac. J. Trznadel, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Leśmian Bolesław (1974), Zwiewność, w: B. Leśmian, Poezje wybrane, oprac. J. Trznadel, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Paule Ladislav (1984), Pejzaż fotograficzny, przeł. A. Kroh, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Platon (1990), Państwo, przeł. W. Witwicki, Warszawa: Antyk.
Poprzęcka Maria (2008), Inne obrazy. Oko, widzenie, sztuka. Od Albertiego do Duchampa, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Przerwa-Tetmajer Kazimierz (1980), O zmroku, w: K. Przerwa-Tetmajer, Poezje, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Przerwa-Tetmajer Kazimierz (1980), Pejzaż, w: K. Przerwa-Tetmajer, Poezje, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Rzepińska Maria (1983), Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Stala Marian (1994), Pejzaż człowieka. Młodopolskie myśli i wyobrażenia o duszy, duchu i ciele, Kraków: Baran i Suszyński.
Sunderland Jan (1963), Estetyka fotografii krajobrazu, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Sztaba Wojciech (1982), Gra ze sztuką. O twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Vinci da Leonardo (1984), Traktat o malarstwie, przeł., przedmowa i opracowanie M. Rzepińska, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polska Akademia Nauk.
White Kenneth (2017), Medytacja w porze zimowej, przeł. K. Brakoniecki, „Odra”, nr 1, s. 66–69.
Witkiewicz Stanisław (1979), Na przełęczy, w: S. Witkiewicz, W kręgu Tatr, cz. 1, wstęp M. Gładysz, komentarze R. Hennel, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Witkiewicz Stanisław (1979), Po latach, w: S. Witkiewicz, W kręgu Tatr, cz. 2, komentarze R. Hennel, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Witkiewicz Stanisław Ignacy (1974), 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta, wstęp i oprac. A. Micińska, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Witkiewicz Stanisław Ignacy (1992), Nienasycenie, oprac. J. Degler, L. Sokół,Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Witkiewicz Stanisław Ignacy (1992), Pożegnanie jesieni, oprac. A. Micińska, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Żakiewicz Anna (2014), Młodość chłopczyka. O wczesnej twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0000-0001-5741-1984
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Artykuły opublikowane w czasopiśmie "Białostockie Studia Literaturoznawcze" na platformie należącej do Uniwersytetu w Białymstoku są udostępniane na licencji CC-BY-SA 4.0 (Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0)
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:
1) uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji na tych samych warunkach, 2) wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.
Uniwersytet w Białymstoku zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi w Białymstoku na wykorzystanie dzieła.
