Od karnawału do traumy. Przemiany obrazu polskiej granicy wschodniej
Katarzyna Sawicka-Mierzyńska
Wydział Filologiczny. Uniwersytet w Białymstokuhttps://orcid.org/0000-0001-6744-9855
Abstrakt
W artykule zaprezentowano syntetyczne ujęcie obrazu granicy wschodniej w literaturze dokumentalnej i fikcjonalnej powstałej po 2010 roku (Biały koń Michała Androsiuka był opublikowany po białorusku w 2006, tłumaczenie na polski pojawiło się w 2011), będącego odzwierciedleniem dynamicznych procesów historycznych i geopolitycznych, jakie miały miejsce na tych terenach. Zakres chronologiczny wyznaczony tematyką podejmowaną w omawianych tekstach obejmuje okres od ustanowienia granicy w latach 1944-1945 po rok 2024 i kryzys humanitarny. Rozważania Autorki koncentrują się wokół konsekwencji arbitralnego, „gabinetowego” wytyczenia linii granicznej oraz „świata na opak”, jakim określony zostały okres intensywnej działalności przemytników. Ostatnia część artykułu dotyczy tekstów, z których wyłania się obraz wschodnich rubieży Polski jako „strefy śmierci”. Interpretacji zostały poddane m.in. utwory Dany Łukasińskiej, Ewy Pluty, Mikołaja Grynberga, Doroty Borodaj, Urszuli Glensk, Andrzeja Stasiuka i Hanny Krall.
Słowa kluczowe:
granica, pogranicze polsko-białoruskie, Puszcza Białowieska, kryzys uchodźczy, reportaż, nekroprzemocBibliografia
Androsiuk Michał (2011), Biały koń, przeł. M. Rębacz, Białystok: Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Białoruś.
Borodaj Dorota (2024), Szkodniki. O ludziach, drzewach i maszynach w Puszczy Białowieskiej, Warszawa: Dowody.
Dauksza Agnieszka (2024), Ludzie nieznaczni. Taktyki przetrwania, Kraków–Gdańsk: Karakter, słowo/obraz terytoria.
Glensk Urszula (2024), Pinezka. Historie z granicy polsko-białoruskiej, Wołowiec: Czarne.
Konończuk Elżbieta (2016), Utekstawianie miejsc jako forma praktykowania historii ratowniczej. Przykład Podlasia, „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, nr 8, s. 33–49.
Krall Hanna (2024), Jedenaście, Kraków: Wydawnictwo A.5.
Książek Michał (2015), Droga 816, Białystok: Fundacja Sąsiedzi.
Łukasińska Dana (2013), Antyhona, „Annus Albaruthenicus”, s. 111–147.
Mbembe Achille (2024), Brutalizm, przeł. O. Hedemann, Kraków: Karakter.
Orzeszek Jakub, Rosiek Stanisław [red.] (2022), Nekroprzemoc. Polityka, kultura i umarli, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Pluta Ewa (2022), Rubież. Reportaż wędrowny, Warszawa: Dowody.
Roszczynialska Magdalena (2020), Poetyka aktywnej wrażliwości Michała Ksiażka (w dobie antropocenu), w: Twórczość Wiesława Kazaneckiego oraz laureatów nagrody literackiej jego imienia, red. M. Kochanowski, K. Sawicka-Mierzyńska, Białystok: Wydawnictwo
UwB, s. 151–169.
Rybicka Elżbieta (2020), Krajobraz, powolność i piesza wędrówka. Kilka uwag o „Drodze 816” Michała Książka, w: Twórczość Wiesława Kazaneckiego oraz laureatów nagrody literackiej jego imienia, red. M. Kochanowski, K. Sawicka-Mierzyńska, Białystok:
Wydawnictwo UwB, s. 139–150.
Sawicka-Mierzyńska Katarzyna (2015), Granica w doświadczeniu romantycznych podróżników, w: Georomantyzm. Literatura, miejsce, środowisko, red. E. Dąbrowicz, M. Lul, K. Sawicka-Mierzyńska, D. Zawadzka, Białystok: Wydawnictwo UwB, s. 201–215.
Sawicka-Mierzyńska Katarzyna (2020), „Puszcza białowieska rośnie na osadach ludzkich” – las i pamięć, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica”, nr 8, s. 70–89.
Sazonau Wiktar (2010), Notatki kontrabandzisty, przeł. M. Rębacz, Białystok: Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Białoruś.
Stasiuk Andrzej (2024), Rzeka dzieciństwa, Wołowiec: Czarne.
Styrczula Mateusz (2022), Pogranicza. Krótki kurs budowania granic. Reportaże z Bałkanów, Etiopii, Europy Wschodniej, Kaukazu, Polski i Ziemi Świętej, Kielce: Paśny Buriat.
Trusewicz Katarzyna (2018), Motyw granicy w literaturze tematyzującej Podlasie („Antyhona” Dany Łukasińskiej, „Granica” Michała Androsiuka oraz „Droga 816” Michała Książka), w: Wyobraźnia przestrzenna w perspektywie geopoetyki, red. E. Konończuk, K. Trusewicz, S. Trusewicz, Białystok: Instytut Filologii Polskiej UwB, s. 145–166.
Wydział Filologiczny. Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0001-6744-9855
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Artykuły opublikowane w czasopiśmie "Białostockie Studia Literaturoznawcze" na platformie należącej do Uniwersytetu w Białymstoku są udostępniane na licencji CC-BY-SA 4.0 (Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0)
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:
1) uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji na tych samych warunkach, 2) wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.
Uniwersytet w Białymstoku zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi w Białymstoku na wykorzystanie dzieła.
